28 mei 2008

Reactie LOPAI op kabinetsstandpunt 'commissie Oosting' en archieftoezicht

Op 23 april jl. is de reactie van het kabinet op het in oktober 2007 verschenen rapport “Van specifiek naar generiek” van de Commissie Doorlichting Interbestuurlijke toezichtarrangementen (de “commissie Oosting”) verschenen. Het kabinet volgt in haar reactie in grote lijnen het advies van de commissie Oosting. Dit betekent een fundamentele koerswijziging van het interbestuurlijke toezicht.
In principe zal worden volstaan met sturing vooraf via algemeen verbindende voorschriften. Het interbestuurlijke toezicht op gemeenten wordt in beginsel uitgeoefend door de provincies die daarbij gebruik maken van generieke instrumenten zoals de bevoegdheid tot ingrijpen bij taakverwaarlozing. Het toezicht op de provincies wordt uitgeoefend door de ministers waarbij zij gebruik maken van de rijksinspecties. Daarnaast dienen met deze wijzigingen de horizontale verantwoordingsmechanismen en kwaliteitsborging bij provincies en gemeenten een impuls te krijgen.

Als bijlage bij de kabinetsbrief wordt een overzicht van de (wettelijke) maatregelen per departement gegeven. Over de Archiefwet (OCW) stelt het kabinet, dat geen “oude schoenen” (het huidige toezicht) weggegooid mogen worden voordat je nieuwe hebt. Er mag geen gat worden geslagen in het huidige systeem van “checks and balances”. Met provincies, gemeenten en waterschappen moet worden bezien hoe de randvoorwaarden voor een goede archiefzorg kunnen worden geborgd. Daarbij zal ook aan de orde komen, hoe de alternatieve instrumenten die de commissie Oosting aanreikt hierbij uitkomst kunnen bieden: sectorspecifieke beleidskaders, informatiearrangementen, versterking van horizontale vormen van verantwoording en kwaliteitsborging, nadere samenwerking, service centra, etc. Ook de decentralisatie van de Regionale Historische Centra (RHC’s) naar de provincies dient hierbij betrokken te worden. Het traject van wijziging van de Archiefwet en aanpassingen zijn te verwachten in 2010. Voor de erfgoed- en provinciale archiefinspecties ziet zowel de commissie Oosting als het kabinet een ondersteunende rol.
Een en ander is nog niet definitief. Het kabinetsstandpunt zal worden meegenomen bij de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer na de derde dinsdag in september.

De brief met daarin de kabinetsreactie (opent in nieuw venster) is te downloaden via de site van het ministerie BZK. In reactie daarop stellen de provinciale archiefinspecties dat veel blijft hangen op het niveau van (herijking) van instrumenten en beoogde wetswijzigingen. Op welke wijze zaken concreet uitgevoerd moeten worden is vooralsnog onduidelijk. Gelukkig biedt de bijlage bij de kabinetsbrief ruimte voor nadere invulling en uitwerking. Deze handschoen wil het LOPAI graag oppakken!

Naar onze mening is allereerst een mentaliteitsverandering bij alle overheden op het gebied van het informatie- en archiefmanagement nodig. Om het door de Raad voor Cultuur /ROB voorspelde “informatieinfarct” te voorkomen (zie hun rapport in pdf) moeten bestuurders en managers meer doordrongen worden van het vitale belang van een goede en betrouwbare informatiehuishouding. Deze mentaliteitsverandering is het materiaal waarvan de “nieuwe schoenen”, die het kabinet noemt, gemaakt moeten worden. Het implementeren van kwaliteitssystemen op het gebied van documentmanagement en het versterken van het interne toezicht zou daarom ons inziens prioriteit moeten hebben. Dit is in lijn met het rapport over de toekomst van het archieftoezicht. De komende maanden wil het LOPAI dan ook gebruiken om op een positieve en constructieve wijze en in lijn met de visie van de commissie Oosting een aantal activiteiten te ontplooien en lijnen uit te zetten. Allereerst is een grootschalige voorlichtingscampagne bij de overheid nodig, gericht op bestuurders en managers. Het LOPAI zal er bij rijk en provincies op aandringen dat deze er komt. Ook blijven wij normensets ontwikkelen, benchmarkings opzetten en overleggen met gemeenten, waterschappen en de Erfgoedinspectie over opzet van andere kwaliteitsinstrumenten.