26 november 2007

Rapport van de commissie Oosting: afschaffing van de archiefinspectie

Het specifieke toezicht dat het rijk op provincies en gemeenten uitoefent kan aanmerkelijk worden verminderd. Door te volstaan met generiek toezicht worden de decentrale overheden minder belast en komt er een eind aan de lappendeken van toezichtvormen. Dat advies staat in het rapport Van specifiek naar generiek van de commissie Doorlichting Interbestuurlijke Toezichtarrangementen (DIT).
Deze commissie, onder voorzitterschap van mr. dr. M. Oosting, had tot taak de doorlichting te begeleiden en ook zelf een oordeel te geven over de mogelijkheden om het specifieke interbestuurlijk toezicht terug te dringen. Minister Ter Horst van BZK heeft het rapport op 5 november 2007 aangeboden aan de Tweede Kamer.

De commissie constateert dat voor het interbestuurlijk toezicht in principe volstaan kan worden met de bestaande generieke instrumenten: de bevoegdheid tot schorsing en vernietiging (door de Kroon) en de bevoegdheid tot ingrijpen bij taakverwaarlozing (door de meest nabije bestuurslaag). Deze instrumenten zijn ten onrechte in de taboesfeer terecht gekomen, aldus de commissie. Om gebruikt te kunnen worden, moeten ze worden herijkt en gerevitaliseerd.
Daarnaast moeten horizontale vormen van verantwoording en kwaliteitsborging worden versterkt. De commissie noemt in dit verband de mogelijkheden tot samenwerking op lokaal niveau en het inrichten van gezamenlijke servicecentra.

Het advies van de commissie betekent een forse verandering. Het specifieke toezicht wordt verminderd en voor gemeenten zal de rol van toezichthouder in de regel bij de provincie komen te liggen. Dit proces is niet van de ene op de andere dag te realiseren. Daarom adviseert de commissie een overgangsperiode van maximaal twee jaar voor de nodige uitwerking. Het ministerie van BZK zou de regie moeten voeren over dit proces. Voor het specifieke toezicht in het kader van de Archiefwet 1995 concludeert de commissie dat dit het beste kan worden afgeschaft.

Momenteel worden van alle kanten reacties op het rapport verzameld, in afwachting van een officieel kabinetsstandpunt. De KVAN heeft zich in een brief aan de minister uitgesproken tegen het abrupt opheffen van de archiefinspectie, onder verwijzing naar het Eindrapport van de Werkgroep Archiefinspectiefunctie uit 2006 (PDF; 164Kb; nieuw venster). Ook de gezamenlijke provinciale inspecteurs hebben een brief aan het bestuur van IPO (DOC; 59Kb; nieuw venster) gestuurd en uiteengezet waarom zij tegen afschaffing van het archieftoezicht zijn.